به گزارش فولادنامه به نقل از ایراسین، برای سال‌ها، گفتمان بهره‌وری در صنعت فولاد اسیر تجهیزات سنگین بالادست بود. اما واقعیت امروز زنجیره فولاد، تغییر اقلیم سودآوری به سمت حلقه‌های پایین‌دست از جمله مراکز خدماتی و دارایی‌های نامشهودی مانند مهارت نیروی انسانی است. در این یادداشت، بهره‌وری را نه به عنوان یک مفهوم مهندسی، که به مثابه جریانی پیوسته از تصمیم‌های کوچک و بزرگ سودآور در سراسر زنجیره ارزش تحلیل می‌کنیم.
پایین‌دست صنعت فولاد؛ جایی برای تبلور بهره‌وری
در پایین‌دست بهره‌وری مفهومی کاملاً متفاوت از کوره،آهن اسفنجی و کک دارد. در اینجا، سودآوری دیگر تابع تناژ خروجی نیست؛ بلکه تابع چند متغیر است: درصد تبدیل صحیح هر کویل به محصول فروخته شده، زمان سپری شده از سفارش تا تحویل و نقدشوندگی موجودی و بسیاری از متغیرهای دیگر.
از سوی دیگر، مراکز خدماتی و فروش محصولات فولادی که اغلب نادیده گرفته می‌شوند، فرصت‌هایی بزرگ برای بهره‌وری را در اختیار دارند. به طور مثال وقتی یک مرکز خدماتی قادر باشد ضایعات ناشی از برش‌های غیربهینه را کاهش دهد، زمان توقف کویل در انبار را به حداقل برساند و نرخ گردش موجودی خود را افزایش دهد، در واقع با کمترین سرمایه‌گذاری جدیدی، ظرفیت سودآوری خود را چندبرابر کرده است.
بهره‌وری ماشین‌آلات؛ فراتر از روشن بودن دستگاه
یکی از عمیق‌ترین خطاهای تحلیلی در صنعت فولاد، معادل دانستن «دردسترس بودن» ماشین‌آلات با «بهره‌ور بودن» آن‌هاست. در بخش پایین‌دست و مراکز خدماتی، ماشین‌آلات اغلب در حال کارند اما نه بهینه. برای نمونه، خطوط برش طولی یا عرضی ممکن است ساعت‌ها روشن باشند، اما به دلیل تنظیمات نادرست اولیه، کیفیت پایین برش یا توقف‌های مکرر برای رفع عیب، خروجی مؤثر آن‌ها به شدت پایین است.
بهره‌وری واقعی ماشین‌آلات زمانی تحقق می‌یابد که نسبت «زمان تولید محصول با کیفیت قابل فروش» به «کل زمان در دسترس بودن دستگاه، حداکثر شود. این یعنی مهم نیست دستگاه چند ساعت روشن است؛ مهم این است که در همان ساعات، چه تعداد محصول بدون عیب، با تلورانس استاندارد و آماده تحویل فوری تولید کرده است. در این چارچوب، یک خط برش که تنها نیمی از زمان خود را کیفی کار می‌کند عملاً نیمی از ارزش بالقوه خود را نابود کرده است.
بهره‌وری نیروی انسانی؛ از شمارش آدم‌ها تا ارزش افزوده ساعتی
نگاه سنتی به بهره‌وری نیروی کار در صنعت فولاد، معمولاً به «نسبت تولید به تعداد پرسنل» خلاصه می‌شود. این نگاه نه تنها گمراه‌کننده، بلکه خطرناک است. در مراکز خدماتی و واحدهای فروش، یک نیروی انسانی ماهر که قادر باشد تنظیم اولیه ماشین را سریع انجام دهد خطاهای کیفی را پیش از خروج محصول شناسایی کند و فرایند بسته‌بندی و بارگیری را بهینه سازد ارزش افزوده‌اش چندین برابر نیرویی است که صرفاً به حضور فیزیکی در کنار دستگاه اکتفا می‌کند.
بهره‌وری نیروی انسانی در پایین‌دست یعنی توانایی خلق ارزش بیشتر در هر ساعت حضور. این ارزش می‌تواند از کاهش زمان راه‌اندازی، کاهش دوباره‌کاری یا حتی بهبود تعامل با مشتری در واحد فروش حاصل شود. در مقابل، سازمانی که صرفاً روی کاهش تعداد نیرو تمرکز کند بدون توجه به مهارت و چیدمان وظایف، معمولاً به نقطه‌ای می‌رسد که با اندک افزایش سفارش، کیفیت و زمان تحویل فرو می‌ریزد و سود واقعی از دست می‌رود.

مراکز خدماتی و فروش؛ پیچیده‌ترین معادله بهره‌وری
ویژگی منحصربه‌فرد مراکز خدمات فولادی در این است که همزمان با سه نوع بهره‌وری سروکار دارند: ماشینی، انسانی، و مالی. در چنین فضایی، بهره‌وری یعنی بیشینه کردن «ارزش دریافتی از هر متر مربع انبار یا دستگاه در هر روز». این نگاه، تمام اجزا را به هم متصل می‌کند.
یک مرکز خدماتی بهره‌ور، مرکزی است که نه کویل اضافی در انبار دپو می‌کند، نه محصول برش خورده بدون مشتری رها می‌کند و نه نیروی انسانی اش منتظر دستور می‌ماند. در عین حال، این مرکز، کمترین میزان توقف دستگاه‌ها را دارد. در این مدل، هماهنگی بین واحد فروش، انبار و خط تولید چنان تنگاتنگ است که عملاً هیچ فاصله بی‌ارزشی در زنجیره باقی نمی‌ماند. نتیجه این هماهنگی، افزایش سرعت گردش پول، کاهش هزینه نگهداری، و مهم‌تر از همه، توانایی پاسخ سریع به نوسانات بازار است که خود بزرگترین مزیت رقابتی در صنعت فولاد امروز محسوب می‌شود.
بهره‌وری به مثابه عادت راهبردی، نه پروژه مقطعی
هر تلاشی برای بهبود سودآوری در صنعت فولاد که از پایین‌دست، ماشین‌آلات و نیروی انسانی شروع نشود مانند کوشش برای پر کردن سبدی با کف پاره است. بازار فولاد فردا از آنِ شرکت‌هایی نیست که بزرگترین کوره‌ها را دارند، بلکه از آنِ کسانی است که بتوانند با همان منابع یا حتی کمتر ارزش بیشتری به دست مشتری نهایی برسانند.
مدیرعامل هلدینگ فولاد متیل*