به گزارش فولادنامه؛  در کارخانه ون‌دربیل‌پارک آفریقای جنوبی، خط تولید فولاد یک ریتم دارد که نباید بشکند. کوره‌ها باید مدام کار کنند، دمای مذاب باید ثابت بماند، و هر توقف ناخواسته یعنی از دست رفتن ساعت‌ها کار و گاهی خودِ تجهیزات.

اما در سال ۲۰۲۳، این ریتم بارها و بارها به‌دست یک عامل بیرونی به‌هم ریخت: شرکت برق دولتی اسکام، در بحبوحه بحران انرژی آفریقای جنوبی، کارخانه آرسلورمیتال را وادار می‌کرد تا مصرف برق خود را برای ساعت‌ها، گاه تا هشت ساعت در روز، محدود کند. مدیرعامل وقت آرسلورمیتال آفریقای جنوبی، کوباس ورستر، بعدها گفت این اختلال هم پایه هزینه‌ای شرکت را به‌هم می‌ریخت و هم آن را ناچار به یافتن منابع جایگزین برق با هزینه اضافی می‌کرد.

اعداد این بحران به‌سرعت در ترازنامه شرکت ظاهر شد. تنها در نیمه نخست سال ۲۰۲۳، اسکام ۴۱ بار به آرسلورمیتال دستور کاهش مصرف برق داد؛ در حالی‌که این رقم برای کل سال ۲۰۲۲ فقط چهار مورد بود. نتیجه، زیانی ۲۵.۲ میلیون دلاری برای شرکت در همان نیمسال بود.

اما آنچه این داستان را از یک مشکل مالی موقت به یک بحران ساختاری بدل کرد، این بود که خاموشی‌ها فقط تولید کارخانه را مختل نمی‌کرد؛ مشتریان پایین‌دستی آرسلورمیتال هم به‌همین دلیل شیفت‌های تولیدی خود را کاهش دادند، انبارهای فولاد پر شد و تقاضا نیز افت کرد. یک قطعی برق، به‌این‌ترتیب، در سراسر زنجیره تولید موج می‌انداخت.

از تعطیلی موقت تا خداحافظی با یک عصر صنعتی

پاییز ۲۰۲۳، آرسلورمیتال آفریقای جنوبی اعلام کرد که در نظر دارد بخش فولاد بلند خود در نیوکاسل و ورینیخینگ را، که با زیان کار می‌کرد، تعطیل کند. دلیل رسمی این تصمیم ترکیبی از سه عامل بود: خاموشی‌های برق اسکام، ناتوانی شرکت راه‌آهن دولتی ترانسنت در جابه‌جایی محموله‌ها، و ناکامی سیاست‌گذاران در حمایت از صنعت فولاد داخلی در برابر واردات ارزان. شرکت یک سال مهلت خواست تا ببیند آیا دولت می‌تواند این مسیر را معکوس کند؛ اما آن‌طور که بعدها روزنامه‌نگاران آفریقای جنوبی نوشتند، این درخواست کمک عملاً بی‌پاسخ ماند.

در نهایت، تولید فولاد در نیوکاسل و ورینیخینگ در پایان ژانویه ۲۰۲۵ به‌طور کامل متوقف شد؛ تعطیلی‌ای که مستقیماً ۳۵۰۰ شغل مستقیم و غیرمستقیم را قربانی کرد و جوامع محلی این دو شهر صنعتی را با یک ضربه اقتصادی سنگین روبه‌رو ساخت. زیان هر سهم شرکت برای سال مالی منتهی به دسامبر ۲۰۲۴ تا محدوده ۴.۰۶ تا ۴.۴۱ راند افزایش یافت؛ رقمی که پیش از آن تنها ۱.۷۰ راند بود. اما داستان همان‌جا پایان نیافت؛ تا سپتامبر ۲۰۲۵، اتحادیه کارگری سالیداریتی اعلام کرد آرسلورمیتال آفریقای جنوبی در حال کاهش نزدیک به چهار هزار شغل دیگر است؛ رقمی که تقریباً نیمی از کل نیروی کار این شرکت در آفریقای جنوبی را دربرمی‌گیرد.

طنز تلخ یک بحران که دیر حل شد

شاید تلخ‌ترین بخش این روایت، فصل پایانی آن باشد. تا فوریه ۲۰۲۶، اسکام موفق شد ۲۷۸ روز متوالی بدون هیچ خاموشی برنامه‌ریزی‌شده را پشت سر بگذارد؛ بحران برق آفریقای جنوبی که سال‌ها گلوی صنایع انرژی‌بر این کشور را فشرده بود، عملاً فروکش کرده بود. اما این خبر خوش، دیگر برای کارخانه‌های تعطیل‌شده نیوکاسل و ورینیخینگ فایده‌ای نداشت؛ آن‌ها پیش‌تر بسته شده بودند.

تعرفه برق نیز، با وجود عبور از بحران، همچنان در سطحی غیررقابتی نسبت به استانداردهای جهانی باقی مانده بود؛ رقمی که از سال ۲۰۰۳ بیش از هزار درصد افزایش یافته است. اتحادیه کارگری نامسا حتی خواستار نرخ ترجیحی ۶۲ سنت به ازای هر کیلووات‌ساعت برای کوره‌های صنعتی پرمصرف انرژی شد؛ استدلالی که در پس آن این ایده نهفته بود که دولت با تعرفه‌های غیررقابتی، عملاً مشاغل صنعتی کشور را به خارج صادر می‌کند.

چرا خط تولید فولاد این‌قدر شکننده است

این داستان یک نکته فنی مهم را هم آشکار می‌کند: فرآیند تولید فولاد، برخلاف بسیاری از صنایع دیگر، برای کارکرد پیوسته طراحی شده است. کوره‌های بلند و کوره‌های قوس الکتریکی هزینه راه‌اندازی و خاموش‌کردن سنگینی دارند، و یک قطعی چندساعته می‌تواند خسارتی به‌مراتب فراتر از توقف چند ساعته تولید به‌بار آورد. به همین دلیل، وقتی شبکه برق یک کشور دچار بی‌ثباتی می‌شود، صنعت فولاد معمولاً یکی از نخستین و آسیب‌پذیرترین قربانیان آن است؛ نه فقط به‌خاطر هزینه مستقیم برق مصرفی، بلکه به‌این‌دلیل که کل ریتم تولیدی‌اش را برهم می‌زند.

قصه آرسلورمیتال آفریقای جنوبی به ما یادآوری می‌کند که پشت هر آمار خاموشی برنامه‌ریزی‌شده، جان یک کارخانه، یک شهر صنعتی و هزاران خانواده نهفته است؛ و اینکه وقتی صدای موتورهای یک خط تولید فولاد برای چند سال قطع شود، حتی حل‌شدن بحران برق هم دیگر نمی‌تواند آن صدا را به کارخانه بازگرداند.