به گزارش فولادنامه به نقل از ایراسین، پنجم ژوئن، مصادف با ۱۵ خردادماه، در تقویم جهانی به عنوان روز محیط زیست شناخته می‌شود، روزی که یادآور آغاز یک تحول مهم در نگرش جهانی به توسعه و پیشرفت است. تحولی که بر این اصل بنیادین تأکید دارد که رشد اقتصادی، توسعه صنعتی و رفاه اجتماعی زمانی پایدار خواهند بود که حفاظت از محیط زیست نیز به عنوان یکی از ارکان اصلی تصمیم‌سازی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها مورد توجه قرار گیرد.
شعار جهانی هفته محیط زیست در سال ۲۰۲۶«Act Now for Climate» به معنای «اقدام برای اقلیم، همین امروز» و شعار ملی کشورمان «حفظ محیط زیست، حفظ امنیت ملی» است. در ایران نیز هر یک از روزهای هفته ملی محیط زیست با محوریت یکی از حوزه‌های تخصصی نام‌گذاری شده است. در این چارچوب، روز پنج‌شنبه ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ با عنوان «انرژی پاک، صنعت سبز، تولید پایدار» نام‌گذاری شده که هدف آن ترویج گذار به سمت انرژی‌های تجدیدپذیر و توسعه صنایع سازگار با محیط زیست است. این رویکرد بر واقعیتی مهم تأکید دارد: واقعیتی که امروز به یکی از اساسی‌ترین چالش‌ها و در عین حال ارزشمندترین فرصت‌های پیش روی دولت‌ها، صنایع و بنگاه‌های اقتصادی برای دستیابی به توسعه پایدار تبدیل شده است.
در دهه‌های گذشته، توسعه صنعتی در بسیاری از نقاط جهان عمدتاً با تمرکز بر افزایش تولید و رشد اقتصادی دنبال می‌شد. اما تجربه جهانی نشان داد که نادیده گرفتن ملاحظات زیست‌محیطی می‌تواند هزینه‌هایی به مراتب سنگین‌تر از منافع کوتاه‌مدت اقتصادی ایجاد کند. بحران آب، آلودگی هوا، تخریب منابع طبیعی، تغییرات اقلیمی و افزایش هزینه‌های اجتماعی ناشی از آسیب‌های محیط زیستی، همگی پیامدهایی هستند که ضرورت بازنگری در الگوهای توسعه را آشکار ساخته‌اند. امروزه محیط زیست دیگر صرفاً یک موضوع تخصصی یا دغدغه‌ای محدود به نهادهای متولی نیست، بلکه به یکی از مؤلفه‌های اصلی حکمرانی مطلوب، مسئولیت‌پذیری اجتماعی، مدیریت ریسک و پایداری اقتصادی تبدیل شده است. از این منظر، حفاظت از محیط زیست نه یک الزام بیرونی، بلکه بخشی از مسئولیت راهبردی سازمان‌ها در قبال ذی‌نفعان، جامعه و نسل‌های آینده محسوب می‌شود.
در این میان، صنایع بزرگ به دلیل نقش تعیین‌کننده در مصرف منابع و خلق ارزش اقتصادی، مسئولیت مضاعفی بر عهده دارند. صنعت فولاد نیز به عنوان یکی از صنایع زیربنایی و پیشران اقتصاد کشور، علاوه بر نقش‌آفرینی در توسعه صنعتی، مسئولیت مهمی در قبال مدیریت منابع طبیعی، مصرف انرژی، مصرف آب، کنترل آلاینده‌ها و کاهش اثرات زیست‌محیطی فعالیت‌های تولیدی بر عهده دارد. با این حال، تجربه صنایع پیشرو جهان نشان می‌دهد که دستیابی به عملکرد مطلوب زیست‌محیطی صرفاً از طریق سرمایه‌گذاری در تجهیزات، اجرای پروژه‌های فنی یا استقرار سامانه‌های مدیریتی امکان‌پذیر نیست.
آنچه موفقیت پایدار را تضمین می‌کند، شکل‌گیری و نهادینه شدن فرهنگ سازمانی متناسب با اهداف زیست‌محیطی است. در این زمینه، شاید بتوان یکی از موفق‌ترین تجربیات مدیریتی چند دهه اخیر را توسعه «فرهنگ ایمنی» در صنایع دانست. امروز این موضوع به یک اصل پذیرفته‌شده تبدیل شده است که ایمنی تنها با تدوین مقررات، صدور دستورالعمل یا خرید تجهیزات محقق نمی‌شود. سازمان‌هایی که در حوزه ایمنی عملکرد موفق‌تری داشته‌اند، توانسته‌اند ایمنی را به بخشی از ارزش‌ها، باورها و رفتارهای روزمره کارکنان و مدیران خود تبدیل کنند.
فرهنگ ایمنی زمانی شکل می‌گیرد که رعایت اصول ایمنی صرفاً یک الزام اداری نباشد، بلکه به یک باور سازمانی تبدیل شود، باوری که در تمامی تصمیم‌ها، رفتارها و فرآیندهای کاری نمود پیدا می‌کند. نتیجه چنین رویکردی، کاهش حوادث، افزایش بهره‌وری، کاهش هزینه‌ها و ارتقای پایداری سازمان خواهد بود. امروز محیط زیست در نقطه‌ای مشابه قرار دارد. بسیاری از چالش‌های زیست‌محیطی موجود، بیش از آنکه ناشی از کمبود فناوری یا منابع باشند، ریشه در الگوهای رفتاری، شیوه‌های مدیریتی و فرهنگ سازمانی دارند. به همین دلیل، همان‌گونه که طی سال‌های گذشته توسعه فرهنگ ایمنی به یکی از اولویت‌های اصلی صنایع تبدیل شد، توسعه فرهنگ حفاظت از محیط زیست نیز باید به یکی از محورهای راهبردی مدیریت سازمان‌ها تبدیل شود.
فرهنگ حفاظت از محیط زیست زمانی شکل می‌گیرد که تمامی ارکان سازمان، از مدیران ارشد تا کارکنان خطوط تولید، آثار تصمیم‌ها و اقدامات خود را بر منابع آب، انرژی، خاک و هوا درک کرده و حفاظت از این منابع را بخشی از مسئولیت حرفه‌ای و سازمانی خود بدانند. در چنین شرایطی، کاهش مصرف آب، جلوگیری از اتلاف انرژی، مدیریت پسماندها، کاهش آلاینده‌ها و بهره‌برداری بهینه از منابع، از سطح الزامات قانونی فراتر رفته و به یک ارزش پایدار سازمانی تبدیل می‌شود.

اگر فرهنگ ایمنی توانست در صنایع بزرگ جهان موجب کاهش حوادث و خسارات انسانی و مالی شود، فرهنگ حفاظت از محیط زیست نیز می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش اثرات زیست‌محیطی فعالیت‌های صنعتی، افزایش بهره‌وری منابع و تضمین پایداری کسب‌وکارها ایفا کند. از این منظر، توسعه فرهنگ حفاظت از محیط زیست را می‌توان گام بعدی بلوغ سازمانی در صنایع پیشرو دانست.
خوشبختانه طی سال‌های اخیر، صنعت فولاد کشور نیز حرکت‌های ارزشمندی در این مسیر آغاز کرده است. در این میان، گروه معظم فولاد مبارکه به عنوان بزرگ‌ترین مجموعه فولادی کشور، همواره در زمره پیشگامان حوزه مسئولیت‌های زیست‌محیطی قرار داشته و با اجرای پروژه‌های متعدد در زمینه مدیریت منابع آب، کاهش مصرف انرژی، توسعه فضای سبز، کنترل آلاینده‌ها و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین زیست‌محیطی، نقش مهمی در ارتقای استانداردهای زیست‌محیطی صنعت فولاد کشور ایفا کرده است. به جرأت می‌توان گفت بسیاری از رویکردهای نوین زیست‌محیطی در صنعت فولاد ایران، متأثر از نگاه راهبردی و آینده‌نگرانه‌ای است که در گروه فولاد مبارکه شکل گرفته و زمینه مناسبی را برای حرکت شرکت‌های تابعه و هم‌گروه در مسیر توسعه پایدار فراهم آورده است.
در همین چارچوب، شرکت نورد فولاد زرین شهرکرد نیز تلاش کرده است همگام با توسعه ظرفیت‌های تولیدی، توسعه فناوری‌های پاک و ارتقای عملکرد زیست‌محیطی را در اولویت برنامه‌های خود قرار دهد. راه‌اندازی و بهره‌برداری از پلنت بازیابی اسید«Acid Regeneration Plant» یکی از مهم‌ترین اقدامات انجام‌شده در این مسیر به شمار می‌رود. در فرآیند اسیدشویی ورق‌های فولادی، اسید مصرف‌شده پس از واکنش با اکسیدهای سطحی ورق به محلولی حاوی ترکیبات آهن تبدیل می‌شود که در صورت عدم بازیابی، می‌تواند به یکی از منابع بالقوه آلودگی محیط زیست تبدیل شود. فناوری بازیابی اسید این امکان را فراهم می‌کند که بخش عمده اسید مصرف‌شده مجدداً وارد چرخه تولید شود و همزمان محصول جانبی ارزشمند پودر اکسید آهن نیز از این فرآیند حاصل گردد که کاربردهای بسیاری در صنایع از جمله ساخت آهنربا دارد. نتیجه این فناوری، کاهش مصرف مواد شیمیایی، کاهش تولید پسماندهای صنعتی، کاهش حجم پساب‌ها، کاهش مخاطرات زیست‌محیطی، افزایش بهره‌وری اقتصادی و حرکت به سمت الگوی اقتصاد چرخشی در صنعت است. تجربه بهره‌برداری از این پروژه نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاری در حوزه محیط زیست نه تنها هزینه نیست، بلکه یکی از مؤثرترین ابزارهای خلق ارزش پایدار برای سازمان، سهامداران و جامعه محسوب می‌شود. امروز بیش از هر زمان دیگری ضرورت دارد که حفاظت از محیط زیست به بخشی از نظام حکمرانی سازمانی، فرهنگ مدیریتی و فرآیندهای تصمیم‌گیری تبدیل شود. در این میان آینده صنعت متعلق به سازمان‌هایی خواهد بود که بتوانند میان تولید، بهره‌وری، سودآوری، مسئولیت‌پذیری اجتماعی و حفاظت از محیط زیست تعادل برقرار کنند. هفته محیط زیست فرصتی است برای یادآوری این حقیقت که توسعه پایدار تنها با مشارکت فعال دولت‌ها، صنایع، دانشگاه‌ها و جامعه محقق خواهد شد. در این مسیر، فناوری، سرمایه‌گذاری و مقررات هرچند ضروری هستند، اما بدون شکل‌گیری فرهنگ حفاظت از محیط زیست، دستیابی به نتایج پایدار امکان‌پذیر نخواهد بود.
اگر دهه‌های گذشته را عصر توسعه فرهنگ ایمنی در صنعت بدانیم، دهه پیش رو بدون تردید عصر توسعه فرهنگ حفاظت از محیط زیست خواهد بود، فرهنگی که نه تنها ضامن بقای منابع طبیعی، بلکه تضمین‌کننده پایداری اقتصادی، مشروعیت اجتماعی و رقابت‌پذیری صنایع آینده است.
مدیرعامل شرکت نورد فولاد زرین شهرکرد*