به گزارش فولادنامه؛ هفته‌ای که گذشت، تصویر دوگانه‌ای از صنعت فولاد جهان به نمایش گذاشت. از یک سو، تولید جهانی فولاد خام با کاهشی اندک به ۱۵۷٫۹ میلیون تن رسید و چین همچنان سایه سنگین خود را بر بازار انداخت. از سوی دیگر، آمریکای شمالی با رشد ۱۵٫۶ درصدی و ویتنام با جهش خیره‌کننده ۲۷ درصدی، خط قرمز خود را در نقشه تولید فولاد جهان ترسیم کردند.

در اروپا اما حکایت دیگری است؛ فولادی‌های اروپایی نگران سیل واردات ارزان‌قیمت از آسیا و خاورمیانه هستند و از اتحادیه اروپا می‌خواهند که دامنه قوانین حمایتی را به محصولات مشتق‌شده از فولاد هم گسترش دهد. در همین حال، بازار خدمات ساخت فلزات با چشمانداز رشد ۵٫۲ درصدی تا سال ۱۴۱۴، سرمایه‌گذاران را به فکر فرو برده است.

در این گزارش هفتگی، روندهای داغ بازار فولاد را مرور می‌کنیم، سناریوهای پیش رو را باز می‌کنیم و به زبانی ساده می‌گوییم که در این صنعت چه می‌گذرد.

فصل اول: تولید جهانی؛ داستان دو سر سکه

وضعیت فعلی

داده‌های انجمن جهانی فولاد نشان می‌دهد که ۷۰ کشور تولیدکننده، در ماه گذشته مجموعاً ۱۵۷٫۹ میلیون تن فولاد خام تولید کرده‌اند که نسبت به خرداد سال قبل، معادل ۳۷۰ هزار تن کمتر است. این کاهش هرچند به ظاهر ناچیز است، اما نشانه‌هایی از کند شدن موتور صنعت در برخی مناطق را آشکار می‌سازد.

در میان مناطق مختلف، قاره آفریقا با رشد ۱۰ درصدی تولید، عملکرد قابل توجهی داشته است. آسیا و اقیانوسیه که بزرگترین تولیدکننده جهان محسوب می‌شود، با کاهش کمتر از یک درصدی مواجه شده است. اتحادیه اروپا نیز افت خفیف ۰٫۴ درصدی را تجربه کرده که نشان از رکود نسبی در این منطقه دارد.

اما ناگوارترین عملکرد به خاورمیانه تعلق دارد؛ این منطقه با افت ۱۹ درصدی تولید مواجه شده است که عمدتاً به تعطیلی‌های تعمیراتی و کاهش تقاضای داخلی در برخی کشورها بازمی‌گردد. در نقطه مقابل، آمریکای شمالی با رشد ۱۵٫۶ درصدی، بهترین عملکرد منطقه‌ای را به ثبت رسانده و نشان می‌دهد که صنعت فولاد ایالات متحده پس از دوره‌ای رکود، نفس تازه‌ای کشیده است.

روسیه و کشورهای همسود به همراه اوکراین نیز با افت نزدیک به ۵ درصدی تولید، همچنان تحت تأثیر تحریم‌ها و کاهش تقاضای اروپا قرار دارند. آمریکای جنوبی و سایر کشورهای اروپایی نیز رشدهای مثبت اما محدودی را تجربه کرده‌اند.

فصل دوم: ده کشور برتر؛ چین همچنان پادشاه، ویتنام شگفتی‌ساز

در میان ده غول فولادساز جهان، چین با تولید ۸۴٫۴ میلیون تن، بیش از نیمی از کل تولید جهان را در اختیار دارد و همچنان بی‌رقباست. هرچند که این کشور ۲٫۷ درصد نسبت به سال قبل کمتر تولید کرده است که نشان از کاهش رونق ساخت‌وساز و سیاست‌های زیست‌محیطی سخت‌گیرانه‌تر در این کشور دارد.

هند با تولید ۱۴٫۱ میلیون تن در جایگاه دوم ایستاده و با رشد ۱٫۹ درصدی، جایگاه خود را تثبیت کرده است. ایالات متحده با تولید ۷٫۵ میلیون تن و رشد ۹٫۲ درصدی، رتبه سوم را از ژاپن پس گرفته و نشان داده که صنعت فولاد این کشور در مسیر احیاء قرار دارد. ژاپن با تولید ۷ میلیون تن و رشد ۱٫۷ درصدی، در رتبه چهارم باقی مانده است.

کره جنوبی با تولید ۵٫۴ میلیون تن و رشد ۳٫۳ درصدی، عملکردی پایدار داشته است. روسیه با تولید تخمینی ۵٫۶ میلیون تن، ۵٫۴ درصد کاهش تولید داشته و تحت تأثیر تحریم‌ها و کاهش تقاضای اروپا، همچنان در مسیر نزولی قرار دارد.

ترکیه با رشد ۸٫۹ درصدی و تولید ۳٫۴ میلیون تن، جایگاه خود را به عنوان یکی از قطب‌های فولاد خاورمیانه تقویت کرده است. آلمان با رشد ۷٫۳ درصدی و تولید ۳٫۲ میلیون تن، بهترین عملکرد را در میان کشورهای اروپایی داشته است. برزیل با رشد ۲٫۴ درصدی و تولید ۲٫۸ میلیون تن، نماینده قاره آمریکای جنوبی در این لیست است.

اما ستاره هفته بدون شک ویتنام است؛ این کشور با رشد خیره‌کننده ۲۷ درصدی و تولید ۲٫۶ میلیون تن، نام خود را به عنوان یکی از سریع‌ترین صنایع فولاد در حال رشد جهان ثبت کرده است. سرمایه‌گذاری‌های جدید در کارخانه‌های فولاد و افزایش تقاضای داخلی برای ساخت‌وساز، موتور محرک این رشد بوده است.

فصل سوم: نبرد اروپا با واردات؛ داستان CBAM

روایت اصلی

تصویر کنید: شما یک تولیدکننده فولاد در آلمان هستید. هزینه انرژی برای شما بالاست، باید استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی را رعایت کنید، مالیات کربن می‌پردازید و تمام تلاش خود را می‌کنید تا فولاد سبز تولید کنید. اما در همین زمان، کشتی‌های حامل فولاد ارزان‌قیمت از چین، هند و ترکیه با یارانه‌های دولتی و هزینه‌های زیست‌محیطی بسیار پایین‌تر، به بندرهای اروپا می‌رسند. رقابت شما چه معنایی دارد؟

دقیقاً همین نگرانی، آرسلور میتال، بزرگترین تولیدکننده فولاد جهان، را به میدان کشانده است. این شرکت در نامه‌ای رسمی از اتحادیه اروپا خواسته که دامنه مکانیسم تنظیم مرزی کربن (CBAM) را به محصولات مشتق‌شده از فولاد هم گسترش دهد.

CBAM چیست؟

یک قانون مالیاتی سبز که به واردکنندگان می‌گوید: «اگر در کشور خودت برای تولید فولاد، مالیات کربن نمی‌پردازی، اینجا باید بپردازی!» تا رقابت نابرابر بین تولیدکنندگان اروپایی و خارجی از بین برود.

چرا مشتقات فولاد مهم است؟

زیرا بسیاری از کالاهایی که از فولاد ساخته می‌شوند، مثل موتورهای الکتریکی، قطعات خودرو، بسته‌بندی‌های فلزی و ماشین‌آلات صنعتی، تحت پوشش CBAM نیستند. به عبارت دیگر، یک تولیدکننده خارجی می‌تواند فولاد خود را به شکل «محصول نهایی» به اروپا بفرستد و از پرداخت مالیات کربن فرار کند.

آمار هشداردهنده

طبق گزارش آرسلور میتال، نزدیک به دو سوم از فولاد الکتریکی که برای تولید موتورهای خودروهای برقی در اروپا نیاز است، از خارج از اتحادیه اروپا تأمین می‌شود. این یعنی اگر اروپا اقدامی نکند، وابستگی‌اش به خارج، صنعت سبز خودش را تضعیف خواهد کرد.

سه اقدام پیشنهادی تا سال ۱۴۰۵ (۲۰۲۷)

نخست، گسترش CBAM به کل زنجیره ارزش فولاد الکتریکی تا تمام مراحل تولید از ماده خام تا محصول نهایی تحت پوشش این قانون قرار گیرد. دوم، تعمیم قوانین حمایتی به محصولات مشتق‌شده و بستن خلأهای قانونی که به واردات ارزان‌قیمت دامن می‌زند. سوم، اولویت‌دهی به تولیدات اروپایی در مناقصات دولتی و پروژه‌های تأمین مالی تا صنایع داخلی تقویت شوند.

خبر فوری

از ۱۰ تیر ۱۴۰۵ (۱ ژوئیه ۲۰۲۶)، مقررات جدید حفاظتی اتحادیه اروپا در مورد واردات فولاد لازمالاجرا می‌شود و جایگزین قوانین قبلی خواهد شد. این تصمیم، فصل جدیدی در تجارت فولاد اروپا خواهد گشود و بسیاری از فعالان صنعت را به بازنگری در استراتژی‌های خود وادار خواهد کرد.


 فصل چهارم: خدمات ساخت فلزات؛ بازاری ۴۲۶ میلیارد دلاری تا ۱۴۱۴

چشمانداز بلندمدت

اگر امروز در بازار خدمات ساخت و تولید فلزات سرمایه‌گذاری کنید، تا ۱۰ سال آینده با یک بازار ۴۲۶ میلیارد دلاری روبرو خواهید شد. این عدد امروز حدود ۲۵۶ میلیارد دلار است. یعنی رشدی ۵٫۲ درصدی در هر سال که نشان از پایداری و اعتماد به نفس این صنعت دارد.

کدام بخش‌ها پیشتازند؟

در میان انواع مختلف خدمات فلزی، ریخته‌گری با سهم ۳۰ درصدی در صدر قرار دارد. دلیل این برتری، توانایی ریخته‌گری در تولید قطعات پیچیده با سرعت و هزینه پایین است که آن را به روش ترجیحی برای صنایع خودروسازی، ساخت‌وساز و تجهیزات صنعتی تبدیل کرده است. برش نیز به عنوان فرآیند ورودی تقریباً تمام خطوط تولید، جایگاه ویژه‌ای دارد و تولیدکنندگانی که به تجهیزات برش پیشرفته مانند لیزر و واترجت مجهز هستند، قراردادهای باارزش‌تری کسب می‌کنند.

از نظر مواد اولیه، فولاد با سهم ۴۵ درصدی همچنان پادشاه مواد است. استحکام، قیمت مناسب و قابلیت بازیافت، آن را به انتخاب اول صنایع تبدیل کرده است. آلومینیوم با رشد چشمگیر در صنایع خودروهای الکتریکی و هوافضا، جایگاه ویژه‌ای پیدا کرده و فولاد ضدزنگ نیز در صنایع غذایی، شیمیایی و دریایی کاربرد گسترده‌ای دارد.

در میان صنایع مصرف‌کننده، ساخت‌وساز با سهم ۳۰ درصدی پیشتاز است. همه چیز از اسکلت فلزی ساختمان‌ها تا پل‌ها و توربین‌های بادی، به خدمات فلزی نیاز دارند. صنعت نفت و گاز با قراردادهای باارزش خود در زمینه تولید ظروف تحت فشار و سازه‌های زیردریایی، جایگاه دوم را دارد و هوافضا و خودروسازی نیز با نیاز به قطعات دقیق و باکیفیت، سهم قابل توجهی را به خود اختصاص داده‌اند.

منطقه پیشرو

آسیا و اقیانوسیه با سهم ۴۰ درصدی و ارزش فعلی ۱۰۳ میلیارد دلار، بزرگترین بازار منطقه‌ای است. این یعنی بیش از دو برابر اروپا و آمریکا! رشد صنعتی چین، هند و کشورهای جنوب شرق آسیا، موتور محرک این برتری است.

دو آمار جذاب برای فعالان صنعت

نکته جالب اینکه ۵۱ درصد از شرکت‌های فلزکاری معتقدند که در سه ماه آینده تغییری در فعالیت اقتصادی نخواهند داشت. یعنی بازار با ثباتی نسبی جلو می‌رود و نه رونق آنچنانی در راه است و نه رکود. همچنین ۳۹ درصد از این شرکتها گزارش داده‌اند که سطح حمل‌ونقل و صادرات خود را در همین حد حفظ کرده‌اند که نشان از اعتماد به بازار فعلی و برنامه‌ریزی برای آینده دارد.

 فصل پنجم: بازار نقدی ایالات متحده؛ نوکور سیاست «صبر» را در پیش گرفت

در هفته‌ای که گذشت، نوکور، بزرگترین فولادساز آمریکا، اعلام کرد که قیمت نقدی ورق گرم خود را بدون تغییر در ۱٬۱۳۰ دلار به ازای هر تن کوتاه نگه می‌دارد. این نخستین بار از ۲۲ دی ۱۴۰۴ (۱۲ ژانویه) است که این شرکت سیاست تثبیت قیمت را در پیش می‌گیرد.

این حرکت نشان می‌دهد که تقاضا در بازار داخلی آمریکا نه آنقدر قوی است که قیمت را بالا ببرد و نه آنقدر ضعیف که قیمت را پایین بیاورد. یک تعادل شکننده که فعالان بازار را در حالت انتظار نگه داشته است.

قیمت ورق گرم در سایر مناطق نیز وضعیت متفاوتی دارد. در اتحادیه اروپا، قیمت‌ها حدود ۹۵۰ دلار در هر تن است که نسبت به ماه قبل کاهش یافته و نشان از رقابت شدید و تقاضای ضعیف دارد. در چین، قیمت‌ها به حدود ۷۸۰ دلار رسیده و روند نزولی داشته است. ترکیه اما با قیمت ۸۶۰ دلار، رشد اندکی را تجربه کرده که نشان از بهبود نسبی تقاضا در این کشور دارد. این اختلاف قیمت‌ها، انگیزه صادرات از مناطق ارزان‌قیمت به مناطق گران‌تر را تقویت کرده و فشار رقابتی را افزایش می‌دهد.

تصویر کلی بازار در یک نگاه

تولید جهانی فولاد با کاهش ۰٫۳ درصدی مواجه شده که هرچند ناچیز است، اما در کنار سایر شاخص‌ها نشان از احتیاط فعالان بازار دارد. قیمت فولاد در آمریکا در سطح ۱٬۱۳۰ دلار تثبیت شده و انتظار می‌رود با شروع فصل ساخت‌وساز، احتمال افزایش قیمت در ماه‌های آینده وجود داشته باشد. تقاضا در اروپا ضعیف ولی باثبات است و همه نگاه‌ها به تصمیمات جدید CBAM دوخته شده است.

آمریکای شمالی و ویتنام به عنوان مناطق در حال رشد، فرصت‌های جدیدی را ایجاد کرده‌اند، در حالی که مازاد ظرفیت در آسیا و یارانه‌های دولتی، چالش اصلی صنعت فولاد در سال جاری محسوب می‌شود.

سه سناریو محتمل تا پایان سال ۱۴۰۵

سناریوی خوش‌بینانه: افزایش تقاضای ساخت‌وساز در آمریکا و آسیا، تمدید و تقویت قوانین حمایتی اروپا، و افزایش قیمت فولاد به حدود ۱٬۲۰۰ دلار در آمریکا. در این حالت، تولیدکنندگان با سودآوری بهتر و سرمایه‌گذاری بیشتر در فناوری‌های سبز مواجه خواهند شد.

سناریوی واقع‌بینانه: تثبیت قیمت‌ها با نوسان ۳ تا ۵ درصدی، ادامه سیاست‌های فعلی CBAM بدون تغییرات اساسی، و رشد تدریجی بازار خدمات فلزی با نرخ ۵ درصد. این محتمل‌ترین سناریو است و بسیاری از تحلیلگران آن را پیش‌بینی می‌کنند.

سناریوی بدبینانه: تشدید مازاد عرضه از آسیا، کاهش قیمت فولاد به زیر ۱٬۰۰۰ دلار در آمریکا، و کاهش سرمایه‌گذاری در صنعت فولاد اروپا به دلیل نااطمینانی از آینده قوانین. در این حالت، بسیاری از تولیدکنندگان کوچک و متوسط با چالش جدی مواجه خواهند شد.

 سخن پایانی

بازار فولاد در تیرماه ۱۴۰۵، تصویری از تعادل شکننده را به نمایش می‌گذارد. از یک سو، رشد چشمگیر آمریکا و ویتنام نشان از فرصت‌های جدید دارد و از سوی دیگر، افت تولید در چین و روسیه و نگرانی‌های اروپا از واردات ارزان‌قیمت، زنگ‌های هشدار را به صدا درآورده است.

در چنین شرایطی، فعالان بازار باید با دقت بیشتری روندها را دنبال کنند، سناریوهای مختلف را بررسی کنند و تصمیمات خود را با احتیاط بیشتری اتخاذ نمایند. هفته آینده، با اجرایی شدن قوانین جدید اروپا، می‌تواند نقطه عطفی در بازار فولاد جهان باشد. چشم‌ها به بروکسل و واشنگتن دوخته شده است و صنعت فولاد در انتظار تحولات بعدی به سر می‌برد.