فولادنامه؛ تاریخ تمدن‌ها و جوامع بشری سرشار از شواهدی است که نشان می‌دهد تحولات بنیادین و تغییرات پارادایمی در حوزه سیاستگذاری و انقلاب‌های فکری، اجتماعی و فناوری، اغلب در پی بحران‌های عمیق و رخدادهای فراگیر مانند نبردهای بزرگ شکل گرفته‌ است. به عبارت دیگر در پی رخداد پیشامدهای تخریب‌گر یا دگرگون‌ساز مانند بحران‌های اجتماعی و جنگ‌ها، جوامعی پابرجا بوده و توانسته‌اند به یک تمدن ریشه‌دار تبدیل شوند که در کنار آثار ویرانگر این حوادث، آنها را تبدیل به نقطه‌ عطف‌های تاریخی در حوزه سیاستگذاری، تحولات ساختاری یا نظام‌های ارزشی خود نمایند.
سال گذشته، سالی سرشار از اتفاقات سرنوشت‌ساز برای کشور عزیزمان ایران بود که در کنار چالش های مهم و مستمر در حوزه انرژی و آّب به عنوان دو نهاده مهم تولید به صورت خاص دو نبرد تمام عیار با بزرگترین قدرت‌های جهانی را تجربه نمودیم. سازندگی پس از جنگ، دریچه‌ای رو به آینده خواهد بود و بازسازی و نوسازی زیرساخت‌های کشور در دوران پساجنگ، ضرورتی ملی است که می تواند به فرصتی برای تغییر نسل صنعت به سمت یک صنعت فناورانه ه منظور غلبه بر چالش های مهم به ویژه در حوزه انرژی و محیط زیست باشد. در این زمینه بویژه در حوزه فناوری باید در میان این تهدیدها به دنبال یافتن فرصت‌هایی برای بازطراحی یک «چشم‌انداز فناورانه نوین» برای کشور و بویژه صنایع پیشران بود که در آن تاب‌آوری، ارتقاء تکنولوژی، بهره‌وری و توسعه پایدار، محور توجه جدی قرار گیرند و صنعت سنتی ما را با رشد و جهش مواجه کند.
مسیر گذار صنایع کشور از مدل سنتی به صنعت تکنولوژیک، صرفاً کمبود تجهیزات یا فناوری نیست، بلکه مشکل اساسی فاصله میان صنعت و زیست‌بوم فناوری و نوآوری است که منجر به عدم شکل گیری یک رابطه پایدار مبتنی بر اعتماد بین این دو می شود و غلبه بر چالش‌های جدید عرصه صنعت را با کندی مواجه می کند.. در بسیاری از صنایع بزرگ، هنوز نگاه به فناوری، نگاه خرید تجهیزات است؛ در حالی که تحول صنعتی زمانی اتفاق می‌افتد که فناوری به بخشی از ساختار تصمیم‌گیری و فرآیند تولید تبدیل شود.
با اینکه شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور، با تلاش‌های بسیار و بهره‌گیری از دانش روز دنیا، به توانمندی‌های مناسبی برای کمک به رفع چالش‌های فناورانه صنعت در حوزه‌هایی مثل هوشمندسازی، اتوماسیون، هوش مصنوعی صنعتی، بهینه‌سازی مصرف انرژی و مواد پیشرفته دست پیدا کرده‌اند، باید پذیرفت که حل مسائل پیچیده صنعت، نیازمند همکاری دوسویه تنگاتنگ صنعت و فناوران در حوزه های مختلف از جمله احصاء نیازها، تبدیل مشکلات به مسائل، توسعه فناوری و تامین مالی و سرمایه گذاری است. به همین دلیل در شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، به‌عنوان یکی از بازیگران فناوری کشور، تلاش کرده‌ایم با تقویت ارتباط و تعامل با صنعت و زیست‌بوم استان و کشور، این فاصله را کاهش دهیم و بستری برای گفت‌وگوی واقعی میان صنعت و فناوری ایجاد کنیم.
جایگاه صنعت فولاد ایران در صنعت ۴.۰
با اینکه صنعت فولاد ایران در حوزه تولید و دانش فنی پایه، ظرفیت قابل توجهی دارد اما فاصله محسوسی با استانداردهای جهانی در لایه‌های پیشرفته صنعت ۴.۰ احساس می‌شود. برای مثال، بررسی‌ها نشان می‌دهد بیشترین عقب‌ماندگی ما در حوزه‌هایی مانند تحلیل داده‌های صنعتی، هوشمندسازی خطوط تولید، نگهداری پیش‌بینانه، اینترنت اشیای صنعتی و استفاده از هوش مصنوعی در تصمیم‌سازی‌های صنعتی اتفاق افتاده؛ حوزه‌هایی که هر کدام از آن‌ها می‌تواند تأثیر بسیاری در مصرف انرژی و کیفیت تولید داشته باشد. این دقیقاً همان حوزه‌ای است که شرکت‌های دانش‌بنیان و فناور می‌توانند نقش‌آفرینی جدی داشته باشند.
شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان، با درک اهمیت فناوری در صنایع پیشرو و پیشران، توانسته مجموعه‌ای از شرکت‌های تخصصی در حوزه نرم‌افزارهای صنعتی، سنسورها، اتوماسیون، فناوری‌های هوشمند و ... را گردهم آورده و ساماندهی کند تا از این طریق بخشی از این خلأ پوشش داده شود. گسترش همکاری‌ها، تداوم ارتباط و سرمایه‌گذاری مؤثر صنعت در این شرکت‌ها، می‌تواند به پوشش باقی‌مانده این خلأ انباشت سرمایه علمی و فناوری، خودکفایی در تولید و حتی صادرات فناوری منجر شود. مهم‌ترین ویژگی این مدل، ایجاد اعتماد متقابل میان صنعت و زیست‌بوم فناوری است؛ چیزی که می‌تواند به الگوی سایر استان‌ها نیز تبدیل شود.
الگوی ارتباط دانش‌بنیان‌ها با صنایع مادر
تجربه موفق شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان در حرکت از «حمایت صرف از شرکت‌ها» به سمت «حل مسئله صنعت»، به‌تازگی موجب ایجاد شبکه‌های تخصصی مرتبط با اولویت های فناوری شهرک شده است که در این میان راه اندازی شبکه تخصصی مواد پیشرفته، فولاد و صنایع معدنی با عضویت ۱۳۱ شرکت سبب ارتباط گسترده‌تری با صنایع بزرگ شده که نتایج قابل‌تأملی نیز به همراه داشته است.

همکاری‌های عملیاتی، عقد قراردادهای باز با صنعت و تضمین قراردادهای شرکت‌های عضو با صنایع بزرگ، به‌جای ارتباطات تشریفاتی، باعث شده تا ده‌ها نیاز فناورانه و قابل اتکای صنایع بزرگ در بهینه‌سازی انرژی، تجهیزات صنعتی، مواد پیشرفته، اتوماسیون و فناوری‌های دیجیتال مرتفع شود. برای مثال استفاده از فناوری‌های هوشمندسازی مصرف انرژی، بازچرخانی آب، کنترل هوشمند خطوط تولید و بازیافت حرارتی توانسته نقش تعیین‌کننده‌ای در کاهش هزینه‌ها، مدیریت مناسب منابع و افزایش بهره وری رد صنعت فولاد و سایر صنایع مفلزی و معدنی داشته باشد و اثباتی بر این ادعا باشد که آینده صنعت نه صرفاً در افزایش ظرفیت تولید، بلکه در تولید دانش‌محور، هوشمند و بهره‌ور تعریف می‌شود. شرکت‌های بزرگ و پیشرو امروز، همانند فولاد مبارکه، دیگر برای بهره‌گیری از دانش فناورانه، از طریق بازوهای اجرایی نظیر صندوق سرمایه‌گذاری خطرپذیرMSTID ظرفیت حل مسئله و مدیریت هزینه خود را گسترش داده‌اند. کاهش ۸۰۰ میلیارد تومانی هزینه‌های انرژی فولاد مبارکه برای اولین بار، مثالی واضح از نقش فناوران شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان در افزایش توان مدیریتی و بهینه‌سازی تولید در صنعت است.
همین نقش‌آفرینی نیز چنین شرکت‌هایی را بر آن داشته تا با تزریق سرمایه‌های چندین برابر بزرگ‌تر در مقیاس فعلی منابع گسترده چند برابری به دست آورند. سرمایه‌گذاری ۳۰۰ میلیارد تومانی فولاد مبارکه در شرکت‌های دانش بنیان شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان و ۶۰ میلیارد تومان گرنت‌های توسعه فناوری از جمله اقداماتی بود که جهت بهره‌گیری از ظرفیت‌های بزرگ صنعت و تأثیرگذاری مثبت دانش‌بنیان‌ها در این حوزه دارد؛ جهتی که در دل خود، یادآور جایگاه پارک‌های فناوری ایران را به‌عنوان شریک استراتژیک صنایع مطرح می‌کند.
درک همین نیاز هم باعث شده تا فناورانی در شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان مستقر شوند که گام را از «مهندسی معکوس» فراتر گذاشته و به سمت «طراحی، توسعه فناوری و نوآوری فرایندی» حرکت کنند. اما اینکه بومی‌سازی یک مرحله ضروری است، اما کافی نیست. اگر بومی‌سازی صرفاً به ساخت قطعه محدود شود، ما همیشه چند قدم عقب‌تر از فناوری جهانی حرکت خواهیم کرد.
رئیس شهرک علمی و تحقیقاتی اصفهان*


منبع: ایراسین