فولادنامه:
به گزارش فولادنامه به نقل از ایراسین، برای درک دقیق تاثیر قیمت ورق‌های فولادی بر بهای تمام‌شده لوازم خانگی، تحلیل بستر اقتصاد کلان و متغیرهای کلیدی حاکم بر بازار جهانی و داخلی فولاد امری گریزناپذیر است. بازار فولاد به عنوان یکی از مهم‌ترین شاخص‌های توسعه‌یافتگی صنعتی، پیوندی ارگانیک با تولید ناخالص داخلی و رشد بخش‌های پایین‌دستی از جمله خودروسازی و لوازم خانگی دارد.
پویایی‌شناسی بازار جهانی ورق سرد و پوشش‌دار
در مقیاس جهانی، تولید فولاد خام در سال‌های اخیر مرز ۱.۸۷ میلیارد تن را درنوردیده است که ۱۰ کشور برتر تولیدکننده، ۸۶ درصد از این حجم را به خود اختصاص داده‌اند. در این میان، بازار ورق سرد به عنوان ماده اولیه حیاتی برای صنایع مصرفی، با حجم تقاضای ۱۴۳.۲ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ روبه‌رو بوده و پیش‌بینی می‌شود با نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) حدود ۳.۸۸ درصد، تا سال ۲۰۳۱ به بیش از ۱۷۳.۲ میلیون تن برسد. صنعت لوازم خانگی به تنهایی حدود ۱۸ درصد از تقاضای کل بازار ورق سرد را به خود اختصاص می‌دهد. سالانه بیش از یک میلیارد دستگاه لوازم خانگی در جهان تولید می‌شود که در بیش از ۷۰ درصد آن‌ها از پانل‌های فولادی نورد سرد با ضخامت‌های ۰.۴ تا ۰.۸ میلی‌متر استفاده می‌گردد.
بازار کامودیتی‌ها طی سال‌های گذشته، به‌ویژه از زمان آغاز همه‌گیری کووید-۱۹ و پس از آن جنگ‌های تجاری و ژئوپلیتیک، نوسانات بی‌سابقه‌ای را تجربه کرده است. شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) برای محصولات کارخانه‌های فولادی در ایالات متحده، از فوریه ۲۰۲۰ تا می ۲۰۲۳ افزایشی ۸۵.۳ درصدی را ثبت کرد. این افزایش هزینه‌های نهاده‌های تولید، به طور مستقیم به صنایع پایین‌دستی منتقل شد؛ به طوری که قیمت لوازم خانگی در سال ۲۰۲۲ تحت تاثیر هزینه‌های فولاد و انرژی، تورم ۱۱.۷ درصدی را تجربه کرد. علاوه بر این، اعمال تعرفه‌های بند ۲۳۲ قانون توسعه تجارت آمریکا توسط دولت ترامپ، که تعرفه ۲۵ تا ۵۰ درصدی را بر واردات فولاد و لوازم خانگی فولادمحور تحمیل کرد، زنجیره تامین جهانی را با شوک‌های هزینه‌ای مضاعفی مواجه ساخت و شرکت‌های چندملیتی را به بازنگری در پایگاه‌های تولیدی خود وادار نمود.
جایگاه صنعت فولاد ایران و شوک‌های زنجیره تامین
جمهوری اسلامی ایران با ظرفیت اسمی تولید بیش از 40 میلیون تن فولاد و تولید بالفعل حدود ۳۱ تا ۳۳ میلیون تن در سال، جایگاه دهمین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان را در اختیار دارد. صنعت فولاد ایران که با اتکا به مزیت نسبی ذخایر سنگ آهن و حامل‌های انرژی در دسترس توسعه یافته، سهمی ۷۰ درصدی از تولید خود را به شرکت‌های بزرگی نظیر فولاد مبارکه، فولاد خوزستان و ذوب‌آهن اصفهان متکی است. گروه فولاد مبارکه به تنهایی با تولید بیش از ۱۲ میلیون تن فولاد خام، حدود یک‌سوم تولید ملی و بیش از ۵۰ درصد مصرف مقاطع تخت کشور را تامین می‌کند.

با این وجود، زنجیره تامین فولاد در ایران از آسیب‌پذیری‌های ساختاری رنج می‌برد. افزایش تصاعدی هزینه‌های انرژی (به طوری که سهم انرژی در هزینه‌های تولید فولاد مبارکه در سه‌ماهه نخست سال اخیر به ۲۷ درصد رسید و قیمت گاز رشدی ۳۵.۵ برابری را نسبت به سال ۲۰۱۹ تجربه کرد) در کنار چالش‌های ژئوپلیتیک و حملات زیرساختی در اوایل سال ۲۰۲۶ به تاسیسات فولاد مبارکه و خوزستان، موجب بروز شوک‌های مقطعی در عرضه و التهاب روانی در بازار شد. اگرچه مدیریت استراتژیک عرضه‌ها در بورس کالا (با تخصیص بسته‌های ۵۵ هزار تنی ورق سرد ویژه خودرو و لوازم خانگی) مانع از فروپاشی زنجیره تامین شد، اما این وقایع نشان داد که صنعت لوازم خانگی ایران تا چه حد در برابر نوسانات بالادستی آسیب‌پذیر است.
کالبدشکافی زنجیره ارزش و معمای ساختار بهای تمام‌شده
در تحلیل مزیت رقابتی، درک دقیق اجزای ساختار هزینه یا صورت‌مواد ضروری است. یکی از پیچیده‌ترین مفاهیم در صنعت لوازم خانگی، تضاد معنادار میان «سهم وزنی» و «سهم ارزشی» فولاد است.
در سطح جهانی، به طور متوسط ۷۵ درصد از وزن یک لواز م خانگی متداول از فولاد تشکیل شده است. به عنوان مثال، یک ماشین لباسشویی درب از بالا حدود ۴۲.۸ کیلوگرم و یک یخچال فریزر استاندارد حدود ۳۵.۸ کیلوگرم فولاد در ساختار خود جای داده است. حتی در برخی گزارش‌ها اشاره شده است که فولاد تا ۶۰ درصد از وزن محصولات برندهایی نظیر سامسونگ و ال‌جی را تشکیل می‌دهد. با این حال، ترجمه این سهم وزنی به سهم هزینه‌ای، نتایج متفاوتی را به دست می‌دهد که ناشی از مفهوم چگالی ارزش قطعات است.
تحلیل داده‌های بازار ایران در قیاس با نمونه های جهانی
بر اساس داده‌های بومی، سهم ورق‌های فولادی (ورق سرد، گالوانیزه، رنگی و قلع‌اندود) در بهای تمام‌شده محصولات ایرانی دارای واریانس شدیدی است. جدول زیر این سهم را در کنار محرک‌های اصلی هزینه نشان می‌دهد:

ریشه‌یابی اقتصادی تفاوت‌های ساختاری در بهای تمام شده
دلیل پایین بودن سهم ارزش فولاد (۶.۶٪ و ۸.۹٪) در لوازم خانگی، تخصیص بخش عمده سرمایه به فناوری‌های محرکه و هوشمندسازی است. در یک یخچال مدرن که هزینه تولید آن بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ دلار برآورد می‌شود، مواد خام در مجموع ۷۵ تا ۸۵ درصد از هزینه‌های عملیاتی را تشکیل می‌دهند. در این میان، کمپرسور و بردهای الکترونیکی ارزش افزوده بسیار بالایی ایجاد می‌کنند. در واقع، فولاد در این محصولات عمدتاً نقش بدنه، استراکچر پشتیبان و لولاها را ایفا می‌کند (لولاهای فولادی یخچال می‌توانند تا ۱۴۰ پوند وزن درب را تحمل کنند). تک‌رقمی بودن سهم فولاد، نشان می‌دهد نوسانات قیمتی ورق آثار معناداری بر قیمت نهایی لوازم خانگی نداشته و شکنندگی این صنعت در برابر سایر نهادهای تولید بالاست