به گزارش فولادنامه، امین ابراهیمی، مدیرعامل شرکت فولاد خوزستان و نایب‌رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، با بررسی روندهای حاکم بر صنعت فولاد جهان، معتقد است این صنعت وارد دوره‌ای شده که در آن صرف افزایش حجم تولید نمی‌تواند تضمین‌کننده رقابت‌پذیری باشد و عواملی مانند میزان انتشار کربن، دسترسی به بازار و کیفیت محصولات نقش تعیین‌کننده‌تری پیدا کرده‌اند.
بر اساس آمارهای انجمن جهانی فولاد، تولید فولاد خام جهان در سال ۲۰۲۵ به یک میلیارد و ۸۴۹ میلیون تن رسید و متوسط رشد سالانه تولید در فاصله ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ برای نخستین بار در ۲۵ سال گذشته منفی شد. از نگاه ابراهیمی، این تغییر نشانه پایان دوره رشد کمّی صنعت و آغاز مرحله‌ای تازه از رقابت در بازار فولاد است.
در این میان، تغییر نقش چین یکی از مهم‌ترین تحولات بازار جهانی محسوب می‌شود. تولید فولاد این کشور در سال ۲۰۲۵ به ۹۶۰.۸ میلیون تن رسید، در حالی که مصرف ظاهری آن با کاهش ۱۵۸ میلیون تنی نسبت به سال ۲۰۲۱، به ۷۹۶ میلیون تن کاهش یافت. فاصله میان تولید و مصرف، صادرات فولاد چین را در سال گذشته به ۱۳۳.۶ میلیون تن رساند و فشار قابل توجهی بر قیمت‌ها و حاشیه سود فولادسازان در بازارهای مختلف ایجاد کرد.
همزمان، هند به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز رشد تقاضای جهانی مطرح شده است. این کشور در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۶۴.۹ میلیون تن فولاد تولید کرد و مصرف آن به ۱۶۰ میلیون تن رسید. تولید ۵۸.۹ میلیون تن آهن اسفنجی نیز هند را در جایگاه نخست تولید DRI جهان قرار داده است؛ روندی که نشان می‌دهد مرکز ثقل رشد صنعت فولاد در سال‌های آینده بیش از گذشته به جنوب و جنوب‌شرق آسیا و خاورمیانه منتقل خواهد شد.

خاورمیانه؛ بازار رو به رشد فولاد
ابراهیمی خاورمیانه را یکی از استثناهای مهم در روند جهانی صنعت فولاد می‌داند. مصرف ظاهری فولاد منطقه از ۵۱.۶ میلیون تن در سال ۲۰۲۱ به ۶۱.۸ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته و تولید فولاد نیز به ۵۷.۳ میلیون تن رسیده است. تولید آهن اسفنجی منطقه در همین سال به رکورد ۵۳.۲ میلیون تن رسید.
یکی از مهم‌ترین مزیت‌های این منطقه، ساختار تولید آن است؛ به‌طوری که ۹۵.۵ درصد فولاد خاورمیانه با کوره قوس الکتریکی تولید می‌شود. از این منظر، با افزایش اهمیت کربن‌زدایی در تجارت جهانی، منطقه می‌تواند به یکی از مراکز مهم تولید فولاد کم‌کربن تبدیل شود.
در عین حال، بازارهای منطقه‌ای همچنان ظرفیت بالایی برای تجارت فولاد دارند. عربستان سعودی با وجود تولید ۱۰.۸ میلیون تن فولاد، در سال ۲۰۲۵ واردکننده خالص بود. امارات نیز با ۱۱ میلیون تن واردات خالص و عراق با ۴.۷ میلیون تن واردات خالص، از بازارهای مهم منطقه محسوب می‌شوند. ترکیه نیز با تولید ۳۸.۱ میلیون تن فولاد، ضمن قرار گرفتن در میان بزرگ‌ترین فولادسازان جهان، به واردات شمش و قراضه وابستگی دارد.

ایران؛ مزیت کم‌کربن در کنار چالش انرژی
ایران در سال ۲۰۲۵ با تولید ۳۲ میلیون تن فولاد خام، در رتبه دهم تولیدکنندگان بزرگ جهان قرار گرفت. تولید ۳۷.۲ میلیون تن آهن اسفنجی نیز جایگاه دوم ایران در تولید DRI جهان را تثبیت کرده است. همچنین ایران با صادرات ۱۳.۵ میلیون تن فولاد و ۱۲ میلیون تن صادرات خالص، از صادرکنندگان بزرگ این محصول در جهان محسوب می‌شود.

از سوی دیگر، ۹۲ درصد فولاد ایران از مسیر احیای مستقیم و کوره قوس الکتریکی تولید می‌شود؛ ساختاری که به اعتقاد ابراهیمی می‌تواند در دوره جدید اقتصاد کربن به یک مزیت راهبردی برای کشور تبدیل شود. در شرایطی که سیاست‌های کربنی در حال تبدیل شدن به یکی از عوامل مؤثر بر تجارت فولاد هستند، زیرساخت DRI-EAF ایران ظرفیت مناسبی برای حرکت به سمت فولاد کم‌کربن ایجاد کرده است.
با این حال، این مزیت در کنار سه چالش اساسی قرار دارد. نخستین چالش، ناترازی انرژی است. به گفته ابراهیمی، تداوم محدودیت برق در تابستان و گاز در زمستان می‌تواند ظرفیت تولید صنعت فولاد را تحت تأثیر قرار دهد. توسعه نیروگاه‌های اختصاصی و انرژی‌های تجدیدپذیر از سوی فولادسازان آغاز شده، اما از نگاه او حل پایدار این مسئله به همکاری گسترده‌تر میان دولت و صنعت نیاز دارد.

چالش دوم، تحریم و کاهش ارزش صادرات است. فروش محصولات فولادی با تخفیف نسبت به قیمت‌های منطقه‌ای، بخشی از ارزش صادرات را کاهش می‌دهد و به همین دلیل حرکت به سمت محصولات با ارزش افزوده بالاتر، متنوع‌سازی بازارهای صادراتی و تقویت برند فولاد ایران اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
سومین چالش نیز رقابت با صادرات چین است. ورود حجم بالای فولاد چینی به بازارهای خاورمیانه، جنوب‌شرق آسیا و شمال آفریقا، رقابت قیمتی را برای تولیدکنندگان ایرانی دشوارتر می‌کند. ابراهیمی معتقد است رقابت ایران نباید صرفاً بر قیمت متمرکز باشد و عواملی مانند کیفیت، سرعت تحویل، موقعیت جغرافیایی و ردپای کربن می‌توانند مزیت‌های مهم‌تری ایجاد کنند.

پنج روندی که آینده فولاد را شکل می‌دهند
بر اساس این تحلیل، صنعت فولاد جهان تا سال ۲۰۳۰ با پنج روند اصلی مواجه خواهد بود؛ تثبیت تقاضای جهانی در محدوده ۱.۷ تا ۱.۸ میلیارد تن و انتقال سهم رشد از چین به هند، آسه‌آن، خاورمیانه و آفریقا، افزایش نقش اقتصاد کربن در تجارت، رشد تقاضا برای آهن اسفنجی و سایر متالیک‌ها، گسترش هوش مصنوعی و تحول دیجیتال و در نهایت منطقه‌ای شدن زنجیره‌های تأمین.
در این میان، رشد تقاضا برای DRI/HBI می‌تواند فرصت ویژه‌ای برای ایران ایجاد کند. تولید جهانی آهن اسفنجی طی چهار سال از ۱۱۸ به ۱۵۳ میلیون تن افزایش یافته و ایران با جایگاه دوم جهانی در تولید DRI، این امکان را دارد که بخشی از صادرات خود را از محصولات فولادی به سمت تأمین مواد اولیه متالیکی کم‌کربن برای فولادسازان جهان هدایت کند.
ابراهیمی همچنین تحول دیجیتال و هوش مصنوعی را از الزامات رقابت آینده می‌داند؛ حوزه‌ای که می‌تواند در بهینه‌سازی مصرف انرژی، نگهداری پیش‌بینانه تجهیزات و تصمیم‌گیری داده‌محور در فروش و تولید نقش داشته باشد.
در نهایت، این تحلیل تأکید دارد که مزیت‌های جغرافیایی، ساختار کم‌کربن تولید و جایگاه ایران در تولید آهن اسفنجی، فرصت قابل توجهی برای صنعت فولاد کشور ایجاد کرده است؛ اما تبدیل این مزیت‌ها به سهم پایدار در بازار جهانی، به تأمین انرژی پایدار، دیپلماسی اقتصادی فعال و سرعت بخشیدن به تحول دیجیتال وابسته خواهد بود.


منبع: تجارت، معدن و فولاد