فولادنامه:
به گزارش فولادنامه به نقل از ایراسین، پنجاه و دومین جلسه شورای دانشگاه اصفهان با حضور مدیرعامل گروه فولاد مبارکه، رئیس و معاونین و روسای دانشکده‌های دانشگاه اصفهان برگزار شد. بابک صفاری، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، در این جلسه، گزارشی از روند طراحی «الگوی همکاری صنعت فولاد با دانشگاه‌ها» و اقدامات انجام‌شده برای راه‌اندازی دبیرخانه «فولاد هوشمند و پایدار» ارائه کرد.
وی در ابتدای سخنان خود با اشاره به جایگاه صنعت فولاد در اقتصاد کشور اظهار کرد: امیدواریم شرایط به‌گونه‌ای پیش برود که همان‌گونه که شرکت فولاد مبارکه و صنعت فولاد در سال‌های گذشته در تارک اقتصاد ایران درخشیده‌اند، بار دیگر بتوانند همان نقش راهبردی را ایفا کنند و دانشگاه نیز در این مسیر از هیچ کمکی دریغ نخواهد کرد.

مأموریت دانشگاه برای راه‌اندازی دبیرخانه فولاد هوشمند و پایدار
صفاری با یادآوری مأموریتی که در شهریور سال گذشته از سوی مدیرعامل گروه فولاد مبارکه به دانشگاه اصفهان واگذار شد، گفت: در آن مقطع مأموریتی برای راه‌اندازی دبیرخانه «فولاد هوشمند و پایدار» به دانشگاه سپرده شد؛ مأموریتی که هدف اصلی آن ایجاد ارتباطی مؤثرتر میان صنعت فولاد و دانشگاه‌های کشور بود.
وی افزود: گزارش ارائه‌شده حاصل تلاش جمعی از همکاران در صنعت و دانشگاه است. در این مسیر همکارانی از فولاد مبارکه، دانشگاه اصفهان و سایر اعضای کمیته اصلی نقش‌آفرینی کردند و در واقع بنده تنها ارائه‌کننده این گزارش هستم.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان با اشاره به پیچیدگی مسیر طی‌شده برای طراحی این همکاری گفت: یکی از واقعیت‌هایی که در ابتدای مسیر با آن مواجه شدیم، سطح تعامل میان صنعت و دانشگاه در کشور است. به طور معمول این تعاملات عمیق نیست و اغلب در سطح پروژه‌های محدود باقی می‌ماند؛ در حالی که برای شکل‌دهی دانش و توسعه فناوری در مقیاس صنعت فولاد، به سطحی بسیار عمیق‌تر از همکاری نیاز داریم.
به گفته وی، مدل‌های رایج تعریف پروژه‌های پژوهشی اگر با هزینه‌های بالا تعریف شوند برای پاسخ به نیازهای بنیادین صنعت کافی نیستند. از همین رو یک پرسش اساسی در ابتدای مسیر مطرح شد: الگوی بهینه همکاری شرکت فولاد مبارکه با دانشگاه‌های کشور چگونه باید طراحی شود؟
صفاری تأکید کرد: بخش قابل توجهی از زمان و تلاش تیم مشترک صرف پاسخ به همین پرسش شد و در این راستا تجربه همکاری شرکت‌های بزرگ فولادسازی جهان با دانشگاه‌ها مورد مطالعه قرار گرفت.
الگوهای متنوع همکاری در صنعت فولاد جهان
وی با اشاره به نتایج این بررسی‌ها اظهار کرد: یکی از نخستین یافته‌ها این بود که بر اساس نیازهای صنعت، الگوهای همکاری بسیار متنوع هستند و یک مدل ثابت و از پیش تعیین‌شده وجود ندارد. این همکاری‌ها از نظر مقیاس نیز متفاوت‌اند و می‌توانند در سطوح منطقه‌ای، ملی و حتی بین‌المللی شکل بگیرند. در بسیاری از موارد شرکت‌های فولادی با دانشگاه‌هایی در کشورهای دیگر همکاری می‌کنند تا به دانش و فناوری مورد نیاز خود دست یابند.
صفاری عنوان کرد: دامنه این همکاری‌ها نیز از حل مسئله و ارائه راهکار آغاز می‌شود و می‌تواند تا توسعه محصولات جدید، فناوری‌های نوین و حتی ایجاد کسب‌وکارهای مشترک مبتنی بر دستاوردهای تحقیقاتی ادامه پیدا کند. نکته مهم در همه این مدل‌ها این است که همکاری صنعت و دانشگاه صرفاً به معنای سفارش یک پروژه نیست، بلکه فرآیندی مشترک است که در آن دو طرف در خلق دانش و فناوری شریک هستند.
تجربه جهانی؛ از پوسکو تا تاتا
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان در ادامه با اشاره به نمونه‌هایی از همکاری‌های موفق جهانی گفت: شرکت فولادسازی پوسکو در کره جنوبی نمونه قابل توجهی از این نوع همکاری‌هاست. این شرکت در سال ۱۹۸۶ همزمان با توسعه صنعت فولاد، دانشگاهی با نام POSTECH را نیز تأسیس کرد که امروز در میان دانشگاه‌های برتر جهان قرار دارد و بخش مهمی از دانش و فناوری مورد نیاز صنعت را تأمین می‌کند.
وی ادامه داد: پوسکو حتی در سال‌های اخیر برای توسعه فناوری‌های مرتبط با فولاد سبز همکاری‌های خود را با دانشگاه‌هایی در ژاپن، اروپا و سایر مناطق جهان گسترش داده است. این شرکت همچنین در حوزه تأمین مواد اولیه در استرالیا سرمایه‌گذاری کرده است که نشان‌دهنده نگاه شبکه‌ای و بین‌المللی به توسعه فناوری در صنعت فولاد است.
صفاری نمونه دیگری را به شرکت تاتا استیل اشاره کرد و گفت: این شرکت نیز در سال‌های اخیر با دانشگاه‌های مختلف از جمله در انگلستان وارد سرمایه‌گذاری مشترک شده و مراکز تحقیقاتی مشترکی با دانشگاه‌ها ایجاد کرده است. در یکی از این نمونه‌ها، تاتا با سرمایه‌گذاری مشترک حدود ۲۰ میلیون پوندی با یک دانشگاه، مرکز تحقیقاتی مشترکی در حوزه فناوری‌های فولاد ایجاد کرده است.

به گفته وی، چنین تجربه‌هایی نشان می‌دهد که همکاری صنعت و دانشگاه در جهان صرفاً به تعریف پروژه‌های کوتاه‌مدت محدود نمی‌شود، بلکه در بسیاری از موارد به ایجاد نهادهای مشترک پژوهشی منجر می‌شود.

مدل «هاب و اسپوک» در همکاری‌های نوآورانه
صفاری در ادامه به یکی از مدل‌های رایج همکاری در جهان اشاره کرد و گفت: در بسیاری از کشورها از مدل «هاب و اسپوک» برای توسعه نوآوری استفاده می‌شود. در این مدل یک هسته مرکزی یا هاب برای هدایت فعالیت‌های نوآورانه شکل می‌گیرد و مجموعه‌ای از دانشگاه‌ها، شرکت‌ها و نهادهای تخصصی در قالب شبکه‌ای از همکاران به آن متصل می‌شوند.
وی افزود: در این ساختار علاوه بر دانشگاه‌ها، شرکت‌های مشاوره‌ای و شرکای بین‌المللی نیز نقش مهمی ایفا می‌کنند، چراکه واقعیت این است که حتی یک کشور نیز به تنهایی همه دانش مورد نیاز برای توسعه فناوری‌های پیچیده را در اختیار ندارد.
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان با تأکید بر لزوم ایجاد ساختارهای پایدار همکاری گفت: برای شکل‌گیری همکاری‌های بلندمدت میان صنعت و دانشگاه، ایجاد مراکز پژوهشی مشترک (Research Centers) ضروری است.
به گفته وی، در چنین مدلی دانشگاه‌ها با توجه به مزیت‌های تخصصی خود در کنار صنعت قرار می‌گیرند، شرکای بین‌المللی به انتقال دانش و فناوری کمک می‌کنند و شرکت‌های وابسته صنعتی نیز می‌توانند در حوزه‌های مشاوره و توسعه فناوری نقش‌آفرینی کنند. در نهایت نیز سازوکاری برای تجاری‌سازی دستاوردهای مشترک از طریق سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر شکل می‌گیرد.
تعیین ۹ محور راهبردی برای پژوهش‌های فولاد
صفاری در ادامه با تشریح روند طراحی محورهای فعالیت مراکز پژوهشی مشترک صنعت و دانشگاه اظهار کرد: برای رسیدن به یک نقشه راه دقیق، مجموعه‌ای از مطالعات تطبیقی، بررسی روندهای جهانی صنعت فولاد، تحلیل پروژه‌های پیشین فولاد مبارکه و همچنین نظرسنجی از متخصصان و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها انجام شد. حاصل این فرآیند، شناسایی ۹ محور راهبردی بود که می‌توانند مبنای شکل‌گیری مراکز پژوهشی مشترک میان صنعت فولاد و دانشگاه‌ها قرار گیرند.
وی افزود: این محورها در سه حوزه کلان «پایداری»، «هوشمندسازی» و «محصولات نوین» دسته‌بندی شده‌اند؛ حوزه‌هایی که امروز در سطح جهانی نیز به‌عنوان مهم‌ترین روندهای تحول‌آفرین صنعت فولاد شناخته می‌شوند.
به گفته معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان، در حوزه «پایداری» موضوعاتی همچون فناوری جذب و ذخیره کربن، توسعه اقتصاد چرخشی و حرکت به سمت فولاد هیدروژنی مورد توجه قرار گرفته است؛ موضوعاتی که نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده صنعت فولاد و کاهش اثرات زیست‌محیطی آن دارند.
صفاری ادامه داد: در حوزه «هوشمندسازی» نیز سه محور کلیدی شامل استفاده از هوش مصنوعی در صنعت فولاد، توسعه زیرساخت‌های اینترنت اشیای صنعتی و یکپارچه‌سازی سامانه‌های انرژی تعریف شده است؛ موضوعاتی که می‌توانند بهره‌وری، دقت و پایداری فرآیندهای صنعتی را به شکل قابل توجهی ارتقا دهند.
وی همچنین با اشاره به حوزه «محصولات نوین» گفت: در این بخش، موضوعاتی نظیر ژنوم مواد، تولید فولادهای الکتریکی با کیفیت بالا و توسعه فولادهای پیشرفته با استحکام بالا در اولویت قرار گرفته‌اند؛ چراکه حرکت به سمت تولید محصولات دانش‌بنیان و با ارزش افزوده بالا، یکی از الزامات رقابت‌پذیری صنعت فولاد در آینده خواهد بود.
صفاری تأکید کرد: این محورها صرفاً عناوین پژوهشی نیستند، بلکه می‌توانند به‌عنوان پایه‌ای برای شکل‌گیری مراکز پژوهشی مشترک، توسعه فناوری‌های نوین و ایجاد همکاری‌های بلندمدت و عمیق میان صنعت و دانشگاه عمل کنند.
وی در ادامه گفت: برای پنج محور از این حوزه‌ها، پیش‌نویس فراخوانی تهیه شد تا دانشگاه‌های کشور بتوانند برای تأسیس مراکز پژوهشی مشترک اعلام آمادگی کنند. نکته مهم این است که این فراخوان با استانداردهای بین‌المللی و با همکاری یک مشاور خارجی تدوین شده است. در این فراخوان مشخص شده است که دانشگاه متقاضی باید چه توانمندی‌هایی داشته باشد، چه زیرساخت‌هایی را ارائه دهد، چه آزمایشگاه‌هایی مورد نیاز است و چه سازوکارهایی برای همکاری مشترک تعریف می‌شود.
آغاز آزمایشی یک مرکز پژوهشی در دانشگاه اصفهان
معاون پژوهش و فناوری دانشگاه اصفهان در پایان پیشنهاد کرد که حداقل یکی از این مراکز پژوهشی به صورت آزمایشی در دانشگاه اصفهان راه‌اندازی شود.
وی گفت: مقدمات این موضوع نیز با همکاری همکاران در فولاد مبارکه مورد بررسی قرار گرفته و حتی بازدیدهای متعددی برای راه‌اندازی مرکز پژوهشی «فولاد سبز» انجام شده بود. قرار بود این مرکز تا پایان سال گذشته به مرحله اجرا برسد، اما برخی اتفاقات موجب شد این فرآیند متوقف شود.

صفاری در پایان تأکید کرد: واقعیت این است که شکل‌گیری چنین ساختارهایی نیازمند صبر، تلاش و همراهی همه طرف‌هاست. هیچ بنایی جز با قرار گرفتن آجر بر آجر ساخته نمی‌شود. امیدواریم با همکاری صنعت و دانشگاه بتوانیم گام‌های عملی برای ایجاد این زیرساخت‌های دانشی برداریم و حضور مدیرانی با پیشینه دانشگاهی در صنعت فولاد می‌تواند مسیر این همکاری‌ها را هموارتر کند.