به گزارش فولادنامه؛ وقتی صحبت از تغییرات بزرگ نقشه جهانی فولاد می‌شود، معمولاً نگاه‌ها اول به سمت چین می‌رود؛ حجم عظیم تولیدش، صادراتش، سیاست‌های صنعتی‌اش. اما در میانه بهار ۲۰۲۶، یک خبر کوچک‌تر اما به همان اندازه معنادار، در رده‌بندی رسمی انجمن جهانی فولاد ثبت شد و کمتر مورد توجه قرار گرفت: ویتنام، برای نخستین‌بار در تاریخ صنعتی‌اش، وارد جمع ده کشور بزرگ تولیدکننده فولاد جهان شد.

طبق رده‌بندی‌ای که انجمن جهانی فولاد در اواخر ماه مه ۲۰۲۶ منتشر کرد، ویتنام با پیشی‌گرفتن از ایتالیا، جایگاهی در جمع ده‌تایی برتر جهان به‌دست آورد. تولید فولاد خام ویتنام تنها در ماه آوریل ۲۰۲۶ به ۲.۱ میلیون تن رسید -رشدی چهار درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل- و در چهار ماه نخست سال، تولید کل این کشور با رشد ۸.۴ درصدی به ۸.۵ میلیون تن رسید.

مسیری که از واردات شمش شروع شد

آنچه این جهش را جالب‌توجه می‌کند، نقطه شروع آن است. طبق گزارش‌هایی که انجمن جهانی فولاد از تحولات صنعت فولاد ویتنام منتشر کرده، در اوایل دهه ۲۰۰۰، کارخانه‌های فولاد این کشور عمدتاً به واردات شمش برای نورد میلگرد ساختمانی وابسته بودند؛ یعنی صنعتی که تقریباً هیچ ظرفیت تولید مواد اولیه فولادی خودش را نداشت. ویتنام در سال ۲۰۲۳ در رتبه دوازدهم جهانی با تولید ۲۰ میلیون تن قرار داشت؛ رقمی که در فاصله کوتاهی به بیش از ۲۴.۶ میلیون تن رسید و این کشور را به بزرگ‌ترین تولیدکننده فولاد جنوب شرق آسیا تبدیل کرد.

موتور اصلی این جهش، مجتمع فولاد یکپارچه هوآ فات در دونگ کوات بوده؛ پروژه‌ای که به گفته انجمن جهانی فولاد، طیفی از محصولات تخصصی -از فولاد مهندسی و مفتول تایر گرفته تا فولاد پیش‌تنیده و حتی ریل راه‌آهن پرسرعت- را وارد سبد تولید ویتنام کرده است. این نکته مهم است: رشد ویتنام صرفاً رشد حجمی نبوده، بلکه همراه با گذار از تولیدکننده محصولات ساده ساختمانی به تولیدکننده محصولات باارزش‌تر و متنوع‌تر پیش رفته است.

چرا این جهش برای نظم جهانی فولاد اهمیت دارد

ورود ویتنام به جمع ده‌تایی برتر، بیش از آن‌که خبری درباره خود ویتنام باشد، نشانه‌ای از یک روند بزرگ‌تر است: جمع کشورهای بزرگ فولادساز جهان، برخلاف تصور رایج، یک لیست ثابت نیست. کشورهایی که تا دیروز حتی در بیست‌تایی برتر هم دیده نمی‌شدند، با ترکیبی از سرمایه‌گذاری خارجی، سیاست صنعتی هدفمند، و تمرکز روی محصولات تخصصی، می‌توانند در کمتر از دو دهه جایگاه کشورهای صنعتی قدیمی‌تر مثل ایتالیا را تصاحب کنند. این دقیقاً همان پویایی‌ای است که در گزارش‌های اخیر همین ستون‌ها -از رشد پرشتاب تقاضای فولاد هند گرفته تا رقابت ایران و ویتنام بر سر رتبه دهم- بارها به اشکال مختلف دیده شده است.

درسی که از این جهش بیرون می‌آید

ورود ویتنام یک درس مشخص برای صنعت فولاد ایران دارد که فراتر از خود بحث رتبه‌بندی است: آنچه در بلندمدت جایگاه یک کشور در نقشه جهانی فولاد را تثبیت می‌کند، صرفاً حجم تولید نیست، بلکه توانایی گذار از محصولات ساده و عمومی به محصولات تخصصی و باارزش‌تر است. ویتنام در عرض دو دهه از واردکننده شمش برای میلگرد، به تولیدکننده فولاد ریل پرسرعت و مفتول تایر رسید. برای صنعت فولاد ایران که همچنان بخش عمده تولیدش را محصولات پایه‌ای مثل میلگرد و شمش تشکیل می‌دهد، این جهش یادآوری می‌کند که حفظ جایگاه در رده‌بندی‌های جهانی، در بلندمدت کمتر به دفاع از رتبه فعلی و بیشتر به سرمایه‌گذاری در تنوع و ارزش‌افزوده محصول وابسته خواهد بود.