به گزارش فولادنامه به نقل از ایراسین، همزمان با فرارسیدن هفته محیط‌زیست و در شرایطی که موضوع پایداری صنعتی، مدیریت منابع آب و کاهش آلایندگی‌ها بیش از گذشته مورد توجه افکار عمومی و سیاست‌گذاران قرار گرفته است، بهنام کاویانی، رئیس محیط‌زیست شرکت فولاد مبارکه، با حضور در تحریریه ایراسین به تشریح رویکردها، اقدامات و برنامه‌های این مجموعه در حوزه محیط‌زیست پرداخت. کاویانی در این گفت‌وگو، ضمن اشاره به اقدامات عملی فولاد مبارکه در حوزه‌هایی همچون بازچرخانی آب، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، کاهش انتشار کربن و حرکت به سمت فولاد سبز، به برخی پرسش‌ها و دغدغه‌های مطرح در افکار عمومی درباره نقش صنایع در مسائل محیط‌زیستی نیز پاسخ داد. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید.
در سال‌های اخیر موضوع محیط‌زیست در صنایع بزرگ بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. رویکرد فولاد مبارکه در این حوزه تا چه اندازه عملیاتی بوده و آیا از سطح شعار عبور کرده است؟
کاویانی: در فولاد مبارکه، محیط‌زیست را یک مسئولیت اجتماعی و تعهد بین‌نسلی می‌دانیم، نه یک موضوع تبلیغاتی. باور ما این است که صنعت بزرگ، مسئولیت بزرگ‌تری در قبال جامعه و آینده کشور دارد؛ بنابراین رویکرد ما کاملاً اجرایی و مبتنی بر اقدام بوده است. برای عبور از سطح شعار، پیوست زیست‌محیطی را به بخشی جدایی‌ناپذیر از همه طرح‌های توسعه‌ای تبدیل کرده‌ایم. نمونه روشن آن، اجرای پروژه نیروگاه خورشیدی ۶۰۰ مگاواتی فولاد مبارکه است؛ پروژه‌ای در مقیاس صنعتی که با هدف افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در سبد مصرفی شرکت و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی در حال اجراست. این اقدام صرفاً یک حرکت نمادین نیست، بلکه سرمایه‌گذاری عملی برای تغییر الگوی تأمین انرژی در صنعت فولاد است. در کنار آن، توسعه سیستم‌های بازچرخانی آب، بهینه‌سازی مصرف انرژی و برنامه‌های کاهش انتشار آلاینده‌ها نیز به‌صورت مستمر در دستور کار قرار دارد. مجموعه این اقدامات نشان می‌دهد نگاه فولاد مبارکه به پایداری محیط‌زیست، یک نگاه راهبردی برای تضمین آینده تولید، حفظ منابع ملی و ایفای مسئولیت اجتماعی در قبال نسل‌های آینده است.
یکی از چالش‌های مهم صنایع کشور مسئله آب است. فولاد مبارکه در این زمینه چه اقداماتی انجام داده است؟
کاویانی: زمانی که حدود ۱۰ تا ۱۵ سال پیش موضوع کم‌آبی و تغییرات اقلیمی جدی‌تر شد، در فولاد مبارکه به این نتیجه رسیدیم که باید راهکارهای اساسی برای مدیریت آب اتخاذ کنیم. از همان زمان موضوع بازچرخانی آب و تصفیه پساب‌ها را آغاز کردیم و به سمت استفاده از پساب شهری حرکت کردیم. این اقدام کمک زیادی به تاب‌آوری مجموعه در برابر بحران آب کرد. در ادامه نیز پروژه انتقال آب از دریا دنبال شد. این تصمیم‌ها نشان می‌دهد که دغدغه‌های مرتبط با زاینده‌رود و ذی‌نفعان منطقه برای ما اهمیت جدی دارد. در حالی که بر اساس قوانین، سهم قابل توجهی از آب برای فولاد مبارکه در نظر گرفته شده بود، تلاش کردیم وابستگی خود را کاهش دهیم و حتی فراتر از الزامات قانونی عمل کنیم.

در حوزه شفافیت و اطلاع‌رسانی محیط‌زیستی چه اقداماتی صورت گرفته است؟
کاویانی: ما معتقدیم مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی بدون شفافیت معنا ندارد. به همین دلیل، انتشار گزارش‌های پایداری بر اساس استانداردهای بین‌المللی GRI را در دستور کار قرار داده‌ایم تا عملکرد محیط‌زیستی شرکت به‌صورت ساختارمند، قابل ارزیابی و قابل مقایسه منتشر شود. این گزارش‌ها شامل شاخص‌های مصرف انرژی، مدیریت آب، میزان انتشار آلاینده‌ها و اقدامات اصلاحی است و به‌طور عمومی در دسترس ذی‌نفعان قرار می‌گیرد. رویکرد ما این بوده که هیچ بخشی از عملکرد زیست‌محیطی در ابهام باقی نماند و هر فرد یا نهادی که علاقه‌مند است، بتواند با مراجعه به این گزارش‌ها تصویر دقیقی از وضعیت شرکت به دست آورد. در کنار انتشار داده‌های رسمی، برنامه‌های متعددی در حوزه آموزش، فرهنگ‌سازی و گفت‌وگو با جامعه محلی و دانشگاهی اجرا شده است تا ارتباطی دوطرفه و مبتنی بر اعتماد شکل بگیرد. طبیعی است که درباره فعالیت یک صنعت بزرگ پرسش‌هایی وجود داشته باشد. ما این پرسش‌ها را حق جامعه می‌دانیم و خود را متعهد می‌دانیم با ارائه اطلاعات مستند و پاسخ‌گویی شفاف، زمینه قضاوت منصفانه و مبتنی بر داده را فراهم کنیم.
اگر بخواهیم به مهم‌ترین دستاورد محیط‌زیستی فولاد مبارکه در سال‌های اخیر اشاره کنیم، به نظر شما کدام اقدام را می‌توان نشانه یک تغییر رویکرد واقعی دانست؟
کاویانی: به نظر من یکی از مهم‌ترین اتفاقات حرکت به سمت شاخص‌محوری در حوزه محیط‌زیست بوده است. تلاش کرده‌ایم عملکرد خود را با شاخص‌های دقیق اندازه‌گیری کنیم؛ از جمله میزان مصرف انرژی به ازای هر تن محصول، مصرف آب، میزان انتشار گازهای گلخانه‌ای و همچنین ارزیابی چرخه عمر محصول. در همین راستا سال گذشته موفق شدیم گواهینامه ISO 14064 را در حوزه انتشار گازهای گلخانه‌ای دریافت کنیم. همچنین ارزیابی چرخه عمر محصولات از «گهواره تا گور» انجام شد که در آن اثرات زیست‌محیطی محصولات در ۱۷ دسته مختلف بررسی شده است. علاوه بر این، پروژه حسابداری محیط‌زیستی را آغاز کرده‌ایم تا فعالیت‌های زیست‌محیطی شرکت به زبان عدد و رقم مالی نیز قابل بیان باشد.
در مسیر حرکت به سمت فولاد سبز چه برنامه‌هایی در فولاد مبارکه دنبال می‌شود؟
کاویانی: حرکت به سمت فولاد سبز نیازمند تعریف و پایش شاخص‌های دقیق است. ما میزان انتشار کربن محصولات را اندازه‌گیری کرده و خود را با بهترین تولیدکنندگان جهان مقایسه می‌کنیم. یکی از شاخص‌های مهم در آینده سهم انرژی‌های تجدیدپذیر در تولید هر تن فولاد است. در حوزه فناوری نیز پروژه‌هایی برای کاهش مصرف انرژی در کوره‌ها، ارتقای سیستم‌های غبارگیر و کاهش آلایندگی در حال انجام است. همچنین مطالعاتی در زمینه فناوری‌های نوین از جمله استفاده از هیدروژن در فرآیند تولید در حال بررسی است که در صورت دستیابی به نتایج ملموس، اطلاع‌رسانی خواهد شد.
در برخی مقاطع این دیدگاه مطرح می‌شود که کاهش آلودگی هوا در اصفهان به دلیل کاهش فعالیت صنایع بوده است. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟
کاویانی: برای قضاوت درباره آلودگی هوا نمی‌توان تنها به چند ماه از سال استناد کرد. در ماه‌هایی مانند فروردین و اردیبهشت معمولاً سرعت باد بیشتر است و بارندگی نیز وجود دارد که به پراکندگی آلاینده‌ها کمک می‌کند. در مقابل در زمستان پدیده وارونگی دما رخ می‌دهد که شرایط متفاوتی ایجاد می‌کند. همچنین بخشی از ریزگردها منشأ خارجی دارند. من هرگز نمی‌گویم که سهم صنایع در آلودگی صفر است، زیرا هیچ صنعتی نمی‌تواند چنین ادعایی داشته باشد؛ اما بررسی‌های علمی و تصاویر ماهواره‌ای در سال‌های مختلف نشان می‌دهد که عوامل مختلفی در این موضوع نقش دارند و لازم است این مسئله با نگاه تخصصی و مبتنی بر داده بررسی شود.
سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا (CBAM) چه تأثیری بر صنعت فولاد و به‌ویژه فولاد مبارکه دارد؟
کاویانی: سازوکار تعدیل مرزی کربن اتحادیه اروپا در واقع ابزاری است که بر اساس آن میزان انتشار کربن محصولات وارداتی به بازار اروپا محاسبه می‌شود و اگر این میزان با استانداردهای تعیین‌شده همخوانی نداشته باشد، مالیات کربن بر آن اعمال خواهد شد. طبیعی است که اجرای چنین سیاستی، به‌ویژه در صنایع انرژی‌بر مانند فولاد، باعث می‌شود تولیدکنندگان در سطح جهانی بیش از گذشته به سمت کاهش انتشار کربن و بهبود شاخص‌های زیست‌محیطی حرکت کنند. فولاد مبارکه نیز با توجه به حضور در بازارهای صادراتی و ارتباط با مشتریان بین‌المللی، از مدت‌ها پیش موضوع پایش و محاسبه انتشار کربن در محصولات خود را در دستور کار قرار داده است. در همین راستا، میزان انتشار کربن محصولات محاسبه و اطلاعات مربوطه در اختیار مشتریان قرار گرفته تا امکان ارزیابی دقیق‌تری از عملکرد زیست‌محیطی شرکت فراهم شود.

علاوه بر این، داده‌های زیست‌محیطی فولاد مبارکه در پایگاه‌های تخصصی بین‌المللی از جمله انجمن جهانی فولاد ثبت می‌شود. این اقدام علاوه بر ایجاد شفافیت، به ما کمک می‌کند عملکرد خود را با استانداردها و شاخص‌های جهانی مقایسه کرده و مسیر بهبود و کاهش انتشار کربن را با دقت بیشتری دنبال کنیم.

در حوزه گواهینامه‌ها و استانداردهای محیط‌زیستی چه برنامه‌هایی در دستور کار دارید؟
کاویانی: در این حوزه بیشتر تمرکز ما بر به‌روزرسانی و انطباق با نسخه‌های جدید استانداردهاست. برای مثال استاندارد ISO 14001 در نسخه‌های جدید مورد بررسی قرار گرفته و در حال پیاده‌سازی تغییرات آن هستیم. همچنین به‌روزرسانی گواهینامه‌های مرتبط با انتشار گازهای گلخانه‌ای از جمله ISO 14064 نیز در برنامه قرار دارد که با فراهم شدن شرایط ممیزی‌های بین‌المللی انجام خواهد شد.
در پایان، اگر نکته یا جمع‌بندی خاصی درباره رویکرد فولاد مبارکه در حوزه محیط‌زیست و مسیر پیش‌روی این مجموعه دارید، بفرمایید.
کاویانی: در پایان، وظیفه دارم از تمام همکارانم در بخش‌های تولید، پشتیبانی و تیم‌های تخصصی که با تعهد و دانش، آرمان‌های زیست‌محیطی ما را به واقعیت تبدیل می‌کنند، قدردانی کنم. فولاد مبارکه امروز تنها یک شرکت صنعتی نیست؛ ما به الگویی برای صنعت کشور تبدیل شده‌ایم و بسیاری از سازمان‌ها، پروژه‌های ما را به عنوان یک «بنچمارک» در مسیر توسعه پایدار دنبال می‌کنند. این جایگاه، مسئولیت ما را سنگین‌تر کرده است. تعهد ما، تثبیتِ نام فولاد مبارکه به عنوان نمادِ ترازِ اولِ توسعه صنعتی همراه با ملاحظات دقیق زیست‌محیطی است؛ نه فقط در ایران، که در مقیاس جهانی. ما مصمم هستیم این مسیر را برای آینده‌ای روشن‌تر و سبزتر، با قدرت ادامه دهیم.